کد شناسایی (CAS No): 72-17-3
نام انگلیسی: Sodium Lactate
نام شیمیایی: Sodium 2-hydroxypropanoate
کد افزودنی غذایی: E325 / INS 325
گرید: غذایی، آرایشی‌بهداشتی، دارویی یا آزمایشگاهی
شکل ظاهری: محلول شفاف و بی‌رنگ یا پودر، بسته به گرید و تولیدکننده
کاربرد: صنایع غذایی، محصولات آرایشی و بهداشتی، صابون‌سازی، حفظ رطوبت و کمک به کنترل pH
اگر برای تولید فرآورده‌های گوشتی، محصولات غذایی، کرم و لوسیون، شوینده‌های مراقبتی یا صابون به ماده‌ای با قابلیت حفظ رطوبت و کمک به کنترل pH نیاز دارید، سدیم لاکتات یکی از گزینه‌هایی است که ارزش بررسی فنی دارد. این ترکیب با نام‌های لاکتات سدیم، Sodium Lactate، نمک سدیم اسید لاکتیک و افزودنی E325 شناخته می‌شود و بسته به تولیدکننده، گرید و کاربرد، ممکن است به‌صورت محلول با درصدهای مختلف یا پودر عرضه شود.نقش آن بسته به فرمول تغییر می‌کند: در غذا می‌تواند به حفظ رطوبت، تعادل طعم و کنترل میکروبی در یک سیستم نگهدارنده کمک کند؛ در محصولات آرایشی و بهداشتی به‌عنوان جاذب رطوبت و عامل بافری به کار می‌رود؛ و در صابون‌سازی می‌تواند خروج قالب و استحکام قالب صابون را بهبود دهد. برای خرید سدیم لاکتات، تنها نام محصول کافی نیست و باید گرید، درصد ماده فعال، pH، رنگ، حدود فلزات سنگین و انطباق مدارک فنی با کاربرد نهایی بررسی شود.
شنبه تا چهارشنبه ۹ الی ۱۷ و پنج شنبه ۹ الی ۱۳:۳۰
سدیم لاکتات با فرمول شیمیایی C3H5NaO3، جرم مولکولی ۱۱۲٫۰۶ گرم بر مول و شماره CAS عمومی 72-17-3، نمک سدیمی اسید لاکتیک است. نام علمی آن Sodium 2-hydroxypropanoate یا سدیم ۲-هیدروکسی‌پروپانوات است. این ماده را نباید با سدیم استئاروئیل لاکتیلات یا SSL اشتباه گرفت؛ SSL یک امولسیفایر متفاوت با ساختار و کاربرد جداگانه است.
در روش تجاری متداول، ابتدا اسید لاکتیک معمولاً از تخمیر یک منبع قندی تولید و سپس با هیدروکسید سدیم خنثی می‌شود. محصول حاصل ممکن است به شکل محلول آبی یا پودر عرضه شود. محلول سدیم لاکتات ۶۰ درصد، به دلیل سهولت اندازه‌گیری و اختلاط، شکل رایج‌تری در بسیاری از کاربردهای غذایی و آرایشی است؛ بااین‌حال درصد واقعی ماده فعال باید از COA همان بچ خوانده شود و نباید از ظاهر ظرف یا عنوان عمومی محصول نتیجه‌گیری کرد.
در روش تجاری متداول، ابتدا اسید لاکتیک معمولاً از تخمیر یک منبع قندی تولید و سپس با هیدروکسید سدیم خنثی می‌شود. محصول حاصل ممکن است به‌صورت محلول آبی یا پودر عرضه شود. محلول سدیم لاکتات با غلظت حدود ۶۰ درصد یکی از اشکال رایج تجاری است؛ بااین‌حال این ماده با درصدهای دیگری نیز عرضه می‌شود و غلظت کالای موردنظر باید از روی COA بررسی شود.
اگر می‌خواهید ماده پایه این ترکیب و نقش آن در تنظیم اسیدیته را دقیق‌تر بشناسید، صفحه خرید اسید لاکتیک مکمل مناسبی برای این بخش است. اسید لاکتیک یک اسید آلی است، اما لاکتات سدیم نمک آن محسوب می‌شود و معمولاً رفتار ملایم‌تر و ظرفیت بافری متفاوتی در فرمول دارد.
شباهت اسمی ترکیبات خانواده لاکتات یکی از علت‌های انتخاب اشتباه در خرید است. تفاوت اصلی آن‌ها فقط در نام یا کشور سازنده نیست؛ هر ماده نقش متفاوتی در فرمولاسیون دارد.
| ماده | ماهیت و شکل رایج | نقش اصلی در فرمول | نکته انتخاب |
|---|---|---|---|
| سدیم لاکتات | نمک سدیم اسید لاکتیک؛ محلول یا پودر | جاذب رطوبت، بافر، تنظیم pH و کمک به کنترل میکروبی | برای فرمول‌های کم‌سدیم باید سهم سدیم بررسی شود |
| اسید لاکتیک | اسید آلی مایع | اسیدی‌کردن، تنظیم pH و ایجاد طعم اسیدی | نسبت به سدیم لاکتات pH را مستقیم‌تر کاهش می‌دهد |
| کلسیم لاکتات | نمک کلسیم اسید لاکتیک؛ معمولاً پودری | منبع کلسیم و عامل سفت‌کننده در برخی غذاها | جایگزین عملکردی مستقیم سدیم لاکتات نیست |
| سدیم استئاروئیل لاکتیلات (SSL) | استر لاکتیلات؛ پودر | امولسیفایر و بهبوددهنده خمیر | با Sodium Lactate یا E325 متفاوت است |
| پتاسیم لاکتات | نمک پتاسیم اسید لاکتیک؛ معمولاً محلول | عملکردی نزدیک به سدیم لاکتات در برخی فرمول‌ها | برای کاهش سهم سدیم قابل بررسی است، اما جایگزینی باید آزمون شود |
لاکتات سدیم یک Humectant یا جاذب رطوبت است و به کاهش ازدست‌رفتن آب از محصول کمک می‌کند. این عملکرد در غذای فرآوری‌شده به حفظ آبداری و در کرم و لوسیون به رطوبت‌رسانی فرمول کمک می‌کند. نتیجه به درصد مصرف، فعالیت آبی، سایر اجزا و بسته‌بندی وابسته است.
سدیم لاکتات در کنار اسید لاکتیک یک سامانه بافری تشکیل می‌دهد و مقاومت فرمول را در برابر تغییر ناگهانی pH افزایش می‌دهد. این موضوع برای ثبات طعم، رنگ و عملکرد نگهدارنده‌ها مهم است. برای مقایسه می‌توانید مشخصات سیترات سدیم را نیز ببینید؛ انتخاب به pH هدف، طعم و بار یونی فرمول بستگی دارد.
در گوشت و طیور، سدیم لاکتات می‌تواند بخشی از راهبرد کنترل میکروبی باشد. بااین‌حال «نگهدارنده سدیم لاکتات» به معنای جایگزینی کامل فرایند حرارتی، زنجیره سرد، سایر نگهدارنده‌ها یا برنامه HACCP نیست.
در سیستم نگهدارنده ممکن است سوربات پتاسیم، بنزوات سدیم، نایسین یا ناتامایسین نیز بررسی شوند. طیف اثر و pH مطلوب این مواد متفاوت است و جایگزینی آن‌ها بدون آزمون میکروبی درست نیست.
طعم شور ملایم سدیم لاکتات می‌تواند در غذاهای گوشتی به تعادل طعم کمک کند. حفظ آب نیز بر آبداری، بافت و افت پخت اثر می‌گذارد؛ اما نتیجه به نوع پروتئین، نمک، فسفات، دما و روش اختلاط وابسته است.
مهم‌ترین کاربرد سدیم لاکتات غذایی در گوشت و طیور فرآوری‌شده است. این ماده در کنار حرارت، سرمایش و بسته‌بندی به کنترل میکروبی، حفظ رطوبت و تعادل طعم کمک می‌کند. در سوسیس، کالباس، ژامبون و محصولات آماده مصرف، دوز باید با آزمون حسی، فعالیت آبی و اعتبارسنجی میکروبی تعیین شود؛ زیرا نیتریت، فسفات و نمک رفتار سیستم را تغییر می‌دهند.
در سس، سوپ و غذاهای نیمه‌جامد، لاکتات سدیم برای تنظیم ملایم اسیدیته، حفظ رطوبت و تعادل طعم قابل بررسی است. چون pH بر کارایی نگهدارنده‌ها اثر دارد، pH تعادلی، نمک نهایی و سازگاری طعمی باید آزمون شود.
در برخی محصولات لبنی و پنیرهای فرآوری‌شده، نمک‌های لاکتات برای مدیریت اسیدیته، طعم و رطوبت بررسی می‌شوند. این کاربرد با کشت لاکتیکی یا اسید لاکتیک یکسان نیست؛ سدیم لاکتات بیشتر به‌عنوان نمک عملکردی و بافر رفتار می‌کند.
E325 در برخی غذاهای کم‌رطوبت برای حفظ بافت بررسی می‌شود. رطوبت بیشتر همیشه ماندگاری را افزایش نمی‌دهد؛ فعالیت آبی، بسته‌بندی و آزمون ماندگاری باید هم‌زمان کنترل شوند.
برای شناخت الزامات انتخاب و مصرف مواد مجاز در غذا، مقاله افزودنی‌های مجاز خوراکی و دسته مواد اولیه خوراکی مسیرهای مرتبطی برای مطالعه بیشتر هستند.
سدیم لاکتات با نام INCI: Sodium Lactate در کرم، لوسیون، ژل، شوینده صورت و شامپو به‌عنوان جاذب رطوبت و بافر pH استفاده می‌شود. لاکتات با عامل مرطوب‌کننده طبیعی پوست یا NMF مرتبط است، اما این ویژگی مجوز ادعای درمانی نیست.
سدیم لاکتات ممکن است در کنار گلیسیرین خوراکی و صنعتی مصرف شود. هر دو جاذب رطوبت‌اند، اما حس پوستی و اثر یکسانی بر ویسکوزیته ندارند. ماهیت الکترولیتی لاکتات سدیم می‌تواند ویسکوزیته پلیمرهای حساس به نمک را کاهش دهد؛ بنابراین ترتیب افزودن و pH نهایی باید آزمون شود. مواد مکمل در دسته مواد اولیه آرایشی و بهداشتی قابل مشاهده‌اند.
در صابون‌سازی سرد، محلول سدیم لاکتات سختی اولیه قالب را افزایش می‌دهد و خروج صابون از قالب را آسان‌تر می‌کند. این عملکرد برای فرمول‌های حاوی روغن مایع مفید است؛ اما مصرف زیاد می‌تواند بافت شکننده یا لاستیکی ایجاد کند.
لاکتات سدیم معمولاً پس از خنک‌شدن محلول قلیا و طبق دستور فرمول افزوده می‌شود. در تبدیل پودر و محلول ۶۰ درصد باید ماده فعال محاسبه شود. این ترکیب جایگزین سدیم هیدروکسید نیست و در محاسبه صابونی‌شدن روغن‌ها نقشی ندارد.
| معیار | سدیم لاکتات مایع | سدیم لاکتات پودری |
|---|---|---|
| شکل رایج | محلول شفاف، معمولاً حدود ۶۰٪ | پودر سفید و رطوبت‌گیر |
| اختلاط | مناسب فرمول‌های آبی و اندازه‌گیری ساده‌تر | نیازمند حل‌کردن و محاسبه دقیق ماده فعال |
| حمل و انبار | وزن بیشتر به دلیل وجود آب | حمل ماده فعال بیشتر در وزن کمتر |
| حساسیت به رطوبت هوا | در ظرف دربسته پایدارتر است | به‌شدت جاذب رطوبت و مستعد کلوخه‌شدن |
| انتخاب مناسب | تولیدکننده‌ای که محلول آماده و یکنواخت می‌خواهد | فرمولی که محدودیت ورود آب دارد یا پودر ترجیح داده می‌شود |
جدول زیر مشخصات مرجع محلول غذایی را نشان می‌دهد؛ غلظت، گرید و ناخالصی‌ها باید با COA بچ تطبیق داده شوند.
| مشخصه | مقدار یا توضیح مرجع |
|---|---|
| نام فارسی | سدیم لاکتات / لاکتات سدیم |
| نام انگلیسی | Sodium Lactate |
| نام شیمیایی | Sodium 2-hydroxypropanoate |
| شماره CAS | 72-17-3 |
| کد افزودنی غذایی | E325 / INS 325 |
| فرمول شیمیایی | C3H5NaO3 |
| جرم مولکولی | ۱۱۲٫۰۶ گرم بر مول، بر پایه ماده بی‌آب |
| شکل مرجع محلول | مایع شفاف و بی‌رنگ، بی‌بو یا با بوی مشخصه خفیف |
| غلظت تجاری رایج | متغیر و مطابق با برگه آنالیز- عموما 60 درصد |
| حلالیت | امتزاج‌پذیر یا بسیار محلول در آب |
| pH مرجع JECFA | ۶٫۵ تا ۷٫۵ برای محلول ۱ به ۵ |
| عملکرد غذایی | جاذب رطوبت، هم‌افزای آنتی‌اکسیدان و عامل قوام‌دهنده طبق طبقه‌بندی JECFA؛ همچنین کنترل pH و تقویت طعم در مقررات FDA |
| گریدهای بازار | غذایی، آرایشی‌بهداشتی، دارویی یا آزمایشگاهی؛ قابل جایگزینی خودکار نیستند |
درصد مصرف به غلظت محلول، pH، فعالیت آبی، نمک، فرایند حرارتی، بسته‌بندی و قوانین بازار مقصد وابسته است.
| کاربرد | بازه یا مبنای بررسی | ملاحظه ضروری |
|---|---|---|
| گوشت و طیور فرآوری‌شده | *در منابع USDA برای کاربردهای مشخص، حدود ۱ تا حداکثر ۴٫۸٪ از فرمول گزارش شده است | این عدد قانون عمومی ایران یا نسخه ثابت تولید نیست؛ آزمون حسی، میکروبی و مقررات داخلی لازم است |
| صابون سرد | در بسیاری از فرمول‌های کارگاهی، محلول ۶۰٪ در محدوده آزمایشی حدود ۱ تا ۳٪ نسبت به وزن روغن بررسی می‌شود | نوع روغن و آب فرمول تعیین‌کننده است و مصرف زیاد نتیجه را خراب می‌کند |
| کرم، لوسیون و شوینده | مقدار مصرف براساس نقش رطوبت‌رسان یا بافری و تحمل الکترولیت فرمول تعیین می‌شود | TDS سازنده، تست پایداری، ویسکوزیته و Patch Test محصول نهایی ضروری است |
| سایر غذاها | مطابق GMP و استاندارد اختصاصی محصول | ضوابط سازمان غذا و دارو و استاندارد ملی ایران باید ملاک نهایی باشد |
در محلول ۶۰ درصد، هر ۱۰۰ کیلوگرم محصول حدود ۶۰ کیلوگرم ماده فعال دارد؛ محاسبه نهایی باید با Assay واقعی بچ انجام شود.
* در مقررات آمریکا، سدیم لاکتات برای نقش ضدمیکروبی در برخی فرآورده‌های گوشتی و طیور تا ۴٫۸ درصد وزن کل فرمول مجاز شده است؛ درحالی‌که برای کاربرد طعم‌دهندگی، سقف ۲ درصد ذکر شده است. این مقادیر مربوط به کاربردها و مقررات مشخص آمریکا هستند و نباید به‌عنوان نسخه عمومی تولید در ایران در نظر گرفته شوند. مقدار نهایی باید با ضوابط بازار مقصد، آزمون حسی و اعتبارسنجی میکروبی تطبیق داده شود.
محلول سدیم لاکتات را در ظرف اصلی، دربسته، تمیز و دور از آلودگی نگهداری کنید. تماس طولانی با هوا می‌تواند جذب رطوبت یا آلودگی محصول را افزایش دهد و پودر نیز به دلیل رطوبت‌گیری بالا باید سریع بسته شود. دمای دقیق انبارداری، عمر مفید و مواد سازگار با بسته‌بندی باید از SDS و TDS تولیدکننده خوانده شود، زیرا به غلظت و گرید وابسته است.
هنگام جابه‌جایی صنعتی از دستکش و عینک ایمنی متناسب با SDS استفاده شود و از تماس با چشم یا ایجاد مه و آئروسل جلوگیری گردد. محصول خوراکی یا آرایشی برای تزریق و مصرف پزشکی مناسب نیست. سدیم لاکتات دارویی و محلول تزریقی باید مطابق فارماکوپه، الزامات استریل و مجوزهای دارویی جداگانه تولید و کنترل شوند.
اولین معیار، تطابق گرید با کاربرد است. عبارت Food Grade، Cosmetic Grade یا USP باید روی مدرک معتبر محصول دیده شود و صرف بیان شفاهی فروشنده کافی نیست. در COA بهتر است نام شیمیایی، CAS، درصد Assay، pH با روش آزمون، رنگ، بو، چگالی، اسیدیته، حدود فلزات سنگین و تاریخ تولید بررسی شود. برای صنایع غذایی، انطباق E325 و الزامات میکروبی یا آلاینده‌های مرتبط نیز اهمیت دارد.
برای ادعای گیاهی، وگان، حلال یا کوشر، گواهی سازنده را درخواست کنید. نام «لاکتات» به‌تنهایی به معنای وجود لاکتوز یا منشأ لبنی نیست.
در خرید عمده، پلمب، وزن خالص، شرایط حمل و یکنواختی بچ‌ها را کنترل کنید. قیمت نیز باید براساس درصد ماده فعال مقایسه شود.
قیمت سدیم لاکتات تحت‌تأثیر گرید، غلظت محلول، شکل مایع یا پودری، برند و کشور سازنده، وزن بسته‌بندی، حجم سفارش، هزینه حمل و نرخ ارز قرار دارد. وجود مدارک فنی کامل، استانداردهای غذایی یا دارویی و حدود کنترل‌شده ناخالصی‌ها نیز می‌تواند اختلاف قیمت ایجاد کند.
برای استعلام دقیق، بهتر است هنگام درخواست قیمت مشخص کنید محصول را برای چه صنعتی، با چه گریدی، در چه مقدار و با چه مدرکی نیاز دارید. به این ترتیب قیمت یک محلول فود گرید ۶۰ درصد با یک نمونه آزمایشگاهی یا دارویی اشتباه مقایسه نمی‌شود.
برای خرید سدیم لاکتات، ابتدا کاربرد نهایی، گرید و شکل موردنیاز را مشخص کنید. غلظت ماده فعال، pH، حدود ناخالصی‌ها، نوع بسته‌بندی و سایر مشخصات فنی ممکن است میان برندها و محموله‌های مختلف متفاوت باشد؛ بنابراین اطلاعات قطعی محصول باید بر اساس COA همان محموله بررسی شود. برای اطلاع از قیمت روز، موجودی، غلظت، گرید و مشخصات کالای قابل عرضه با کارشناسان اسید بازار تماس بگیرید.
نقد و بررسی‌ها
هنوز بررسی‌ای ثبت نشده است.