تفاوت آب ژاول و آب اکسیژنه

اگر تا به حال از محصولات سفید کننده استفاده کرده باشید؛ حتما این سوال برای شما پیش می‌آید که تفاوت آب ژاول و آب اکسیژنه چیست؟ با وجود این که آب اکسیژنه نوعی سفیدکننده است؛ اما همه محصولات سفید کننده حاوی آب اکسیژنه به عنوان ماده اولیه نیستند.به عنوان مثال، سفیدکننده‌ هایی که برای لباسشویی استفاده می‌کنید هم دو دسته هستند؛ سفیدکننده‌های بر پایه کلر و سفیدکننده‌های بر پایه اکسیژن (پراکسید) که هر دو نوع این محصولات لکه‌ها را از بین می‌برند و میکروارگانیسم‌ها را از طریق واکنش‌های اکسیداسیون کاهشی می‌کشند.

با این حال، محصولات سفید کننده بر پایه اکسیژن مانند آب اکسیژنه به اندازه محصولات سفید کننده بر پایه کلر قوی نیستند و به همین دلیل برای پارچه‌های لطیف از این محصولات استفاده می‌کنند. بافت‌ پارچه‌های پنبه‌ای و پشمی ممکن است که تحت تاثیر محصولات سفید کننده بر پایه کلر تضعیف شده و در نهایت آسیب ببینند. در ادامه این مطلب به بررسی تفاوت های آب ژاول با آب اکسیژنه از جنبه های مختلف می پردازیم. پس تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید. همچنین چنانچه قصد خرید آب اکسیژنه و یا خرید آب ژاول با قیمت مناسب را دارید، همین حالا با ما تماس بگیرید.

آب اکسیژنه چیست؟

آب اکسیژنه یا H2O2 یک ترکیب شیمیایی است که در بسیاری از موارد به عنوان یک اسید اکسید کننده ضعیف و به عنوان یکی از ترکیبات اصلی در محصولات تمیز کننده وجود دارد. این ماده یک پراکسید غیرآلی است که از دو گروه هیدروکسی تشکیل شده است. این گروه‌ها توسط یک پیوند تک کوالانسی اکسیژن-اکسیژن به هم متصل شده‌اند. آب اکسیژنه در حالت عادی مایعی شفاف و بی‌رنگ است؛ هرچند که در حالت خالص خود ممکن است رنگ آبی کم رنگی داشته باشد.

آب ژاول چیست؟

به هر ماده‌ای که قادر به حذف رنگ‌ها و کشتن میکروارگانیسم‌ها از طریق واکنش‌های اکسیداسیون کاهشی باشد؛ سفید کننده می‌گویند. آب ژاول هم از ترکیبات کلر و یک نوع سفید کننده است‌.در مورد حذف رنگ‌ها یا لکه‌ها، سفید کننده پیوندهای مولکولی کروموفورها (مولکول‌هایی که نور را در طول‌موج‌های خاص جذب و منتشر می‌کنند) را می‌شکند. در این فرآیند، طول‌موج‌های خاص نور دیگر به روش‌های خاص جذب یا منتشر نمی‌شوند. این ماده همچنین میکروارگانیسم‌ها را با از بین بردن الکترون‌های غشاهای حفاظتی آن‌ها می‌کشد که منجر به نشت آب و دیگر اجزای داخلی آن‌ها می‌شود.

بررسی تفاوت‌های آب ژاول و آب اکسیژنه از جنبه های مختلف

در ادامه تفاوت‌های آب ژاول و آب اکسیژنه را به صورت کامل بررسی خواهیم کرد.

1. تفاوت آب ژاول و آب اکسیژنه از لحاظ کاربرد

کاربردهای آب اکسیژنه

• در خانه: آب اکسیژنه در خانه‌ها به عنوان ماده تمیز کننده سطوح مختلف مانند تخته‌های برش گوشت یا سبزیجات کاربرد دارد.
• در پزشکی: آب اکسیژنه در دندانپزشکی هم کاربرد دارد. از این ماده برای ضدعفونی زخم و به عنوان دهان‌شویه استفاده می‌کنند.
• در محصولات آرایشی و رنگ‌های مو: آب اکسیژنه به عنوان ماده سفید کننده در رنگ مو و اکسیدان وجود دارد. کاربرد آب اکسیژنه در صنایع تولید محصولات آرایشی و بهداشتی بسیار گسترده است.

کاربردهای آب ژاول

• آب ژاول به طور گسترده‌ای به عنوان پاک‌کننده لباس کاربرد دارد و لکه‌ها را از بافت‌ها حذف می‌کند. آب ژاول همچنین کاربردهای مهمی در پزشکی به ویژه در ضدعفونی ابزارهای پزشکی و سطوح در بیمارستان‌ها و کلینیک‌ها دارد. کاربردهای صنعتی سفیدکننده‌ هم فراوان است و از آن برای تولید کاغذ و تولید منسوجات استفاده می‌کنند.

2. تفاوت‌های شیمیایی

هیپوکلریت سدیم رایج‌ترین ماده فعال مورد استفاده در محصولات سفیدکننده است. این نوع سفید کننده بر پایه کلر است و معمولا با توجه به شرایط، کلرات یا اکسیژن آزاد می‌کند.اگر محلول هیپوکلریت سدیم در دماهای بالا قرار گیرد، ممکن است اکسیژن آزاد کند. معادله تعادلی زیر را ببینید:

2 NaOCl(aq) → 2NaCl(aq) + O2(g)

در همین حال، محلول هیپوکلریت سدیم ممکن است در دمای اتاق به کلراید تبدیل شده و کلرات خود به خود اکسید شود. معادله یونی زیر را ببینید. هنگامی که این اتفاق می‌افتد، کلرات به عنوان عامل اکسید کننده عمل می‌کند.

3 ClO- + H+ → HClO3 + 2 Cl-

از طرف دیگر، آب اکسیژنه رایج‌ترین نمونه از سفیدکننده‌های بر پایه پراکسید است. این ماده به سادگی به آب و اکسیژن تجزیه می‌شود.

2 H2O2 → 2 H2O + O2

3. ساختار مولکولی

ساختار مولکولی آب اکسیژنه متشکل از دو اتم هیدروژن با نماد H  و دو اتم اکسیژن با نماد O  است. اما آب ژاول از اتم‌های کلر cl, اکسیژن o و سدیم NA  تشکیل شده است.

4. تفاوت آب ژاول و آب اکسیژنه از لحاظ خواص

آب اکسیژنه یک ترکیب نسبتاً ناپایدار است. این ماده زمانی که در معرض هوا قرار گیرد یا روی سطوح زبر ریخته شود؛ به راحتی به آب و اکسیژن تجزیه می‌شود.از نظر شیمیایی، یک مولکول آب اکسیژنه از دو اتم هیدروژن و دو اتم اکسیژن تشکیل شده است. پیوند تک اکسیژن-اکسیژن ضعیف است که باعث ناپایداری این ترکیب می‌شود. همچنین زمانی که آب اکسیژنه تجزیه می‌شود؛ انرژی حرارتی آزاد می‌کند.

ترکیب‌های شیمیایی محصولات سفیدکننده با توجه به ماده فعال آن‌ها متفاوت است و می‌تواند بر پایه کلر باشد. نمونه‌‌ای از سفیدکننده‌های بر پایه کلر حاوی هیپوکلریت سدیم (NaClO) است. این ماده بوی بسیار تندی دارد و دستگاه تنفسی را تحریک میکند. به دلیل خاصیت خورندگی بسیار بالای آب ژاول، از این ماده در برخی از محصولات شوینده استفاده می‌کنند. عملکرد این ماده هم بر اساس همان اصل واکنش اکسیداسیون کاهشی است.

5. اثربخشی در تمیز کردن و ضدعفونی

سفیدکننده‌های بر پایه کلر معمولاً از نظر اثربخشی در تمیز کردن و ضدعفونی نسبت به سفیدکننده‌های بر پایه پراکسید موثرتر هستند.دلیل اصلی این امر این است که کلر پتانسیل کاهش بالاتری (ظرفیت جذب الکترون) نسبت به اکسیژن دارد. در حالی که یک ماده مانند کروموفور اکسید می‌شود یا الکترون‌هایش از بین می‌رود؛ عامل اکسیدکننده کاهش می‌یابد. به همین دلیل به آن واکنش اکسیداسیون-کاهش یا ردکس گفته می‌شود.

6. نحوه صحیح نگهداری و استفاده

همیشه هنگام کار با مواد شیمیایی سمی مانند هیپوکلریت سدیم از تجهیزات حفاظتی استفاده کنید.به عنوان مثال، شما باید حداقل دستکش‌های لاستیکی هنگام استفاده از آن به عنوان عامل تمیز کننده بپوشید. در حالی که چندان توصیه نمی‌شود؛ ممکن است بتوانید آب اکسیژنه را بدون دستکش و با دست استفاده کنید. فقط اطمینان حاصل کنید که هیچ کدام از این مواد به چشمان شما برخورد نکند. این نوع مواد شیمیایی را باید همیشه در ظروف در بسته و دور از دسترس کودکان و حیوانات نگهداری کنید.

برای کار با سفیدکننده‌های سمی و خطرناک باید از دستکش‌های لاستیکی، ماسک صورت یا تنفسی، عینک و پیش‌بند حفاظتی استفاده کنید. نوع تجهیزات حفاظتی هم به طور عمده به نوع و غلظت سفیدکننده‌ای که با آن کار می‌کنید بستگی دارد.اگر در محل کار با سفیدکننده کار می‌کنید؛ به دستورالعمل‌های بهداشتی و ایمنی در برگه اطلاعات ایمنی ماده شیمیایی توجه داشته باشید.اگر با سفید کننده تماس داشته‌اید؛ بلافاصله ناحیه آسیب‌دیده را بشویید. در صورت لزوم لباس خود را درآورید. اگر سفید کننده را بلعیده‌اید هم فورا با اورژانس تماس بگیرید.

7. تفاوت در شکل ظاهری و بو

آب ژاول از نظر ظاهری بسیار شفاف است و غلظت بسیار کمی دارد. آب اکسیژنه هم در محلول بوده و کاملا بی رنگ به نظر می‌رسد. با توجه به شکل ظاهری تشخیص آب ژاول و آب اکسیژنه سخت خواهد بود. آب اکسیژنه بوی تندی هم دارد که نسبت به آب ژاول متفاوت است. اما آب ژاول معمولا بی بو یا با بوی شبیه ازن به نظر می‌رسد.

جمع بندی

اغلب افراد زمانی که از محصولات سفید کننده استفاده میکنند؛ متوجه تفاوت آب اکسیژنه و آب ژاول نیستند! اما این دو محصول از هر لحاظ با یکدیگر تفاوت دارند. آب اکسیژنه قدرت لکه بری کمتری دارد؛ اما آب ژاول در ترکیبات سفید کننده همانند یک لکه بر قوی عمل می‌کند. از جنبه سلامتی هم آب ژاول می‌تواند در بلند مدت سلامت دستگاه تنفسی را به خطر بیندازد!

سوالات متداول در رابطه با تفاوت آب ژاول و آب اکسیژنه

1. آیا آب اکسیژنه همان آب ژاول است؟

همانطور که قبلا اشاره کردیم؛ آب اکسیژنه نوعی سفیدکننده است؛ اما همه سفیدکننده‌ها حاوی آب اکسیژنه به عنوان ماده فعال نیستند. در واقع، آب اکسیژنه فقط یکی از نمونه‌های سفیدکننده‌های بر پایه پراکسید است.

2. تفاوت بین پراکسید هیدروژن و سفید کننده چیست؟

پراکسید هیدروژن یک ماده سفید کننده انتخابی است که آسیب کمتری به الیاف نساجی وارد می‌کند.

3. آیا کلر قوی تر از پراکسید هیدروژن است؟

پراکسید هیدروژن یک اکسید کننده قوی است. در واقع، از کلر (Cl2)، دی اکسید کلر (ClO2) و پرمنگنات پتاسیم (KMnO4) قوی تر است.

4. چه چیزی باکتری ها را با پراکسید هیدروژن و هیپوکلریت از بین می‌برد؟

هنگامی که هیپوکلریت سدیم را در آب حل می‌کنید؛ به سفید کننده مایع تبدیل می‌شود و مانند پراکسید هیدروژن، به طور گسترده ای به عنوان یک عامل سفید کننده و یک ضد عفونی کننده کاربرد دارد.

5. آیا هیپوکلریت سدیم بهتر از پراکسید هیدروژن است؟

هر دو محصول از نظر کاربرد و قدرت برابر هستند. اما هیپوکلریت سدیم اثر سفید کنندگی و تمیز کنندگی بسیار بالاتری دارد. پراکسید هیدروژن رنگ را در بیشتر مواد آلی از بین می‌برد اما در پارچه های مصنوعی و غیره به خوبی رنگ را از بین نمی‌برد.