تولوئن یکی از مواد اولیه برای تولید مصالح ساختمان سازی، لوازم آرایشی و حتی تولید سوخت به شمار میآید. کاربرد تولوئن در صنایع مختلف و در سرتاسر جهان مشهود است. این ماده شیمیایی یکی از مهمترین ترکیباتی است که به طور مرتب در زندگی روزمره و هنگام استفاده از محصولات مختلف با آن برخورد میکنید. به همین دلیل هم بسیار مهم است که نقش تولوئن را در اطراف خود بشناسید و یاد بگیرید که چگونه به صورت ایمن از این ماده استفاده کنید. برای بررسی بیشتر کاربردهای تولوئن، تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید.
تولوئن چیست؟
تولوئن یک مایع بی رنگ است که آن را با فرمول شیمیایی C6H5CH3 میشناسند. این ماده یک نوع ترکیب آلی فرار است و به راحتی به گاز تبدیل می شود. تغییر حالت تولوئن از مایع به گاز در دمای اتاق اتفاق میافتد. به طور کلی تولوئن بوی شیرینی دارد و بسیار قابل اشتعال است. این ماده به صورت طبیعی در نفت خام یا در درخت تولو وجود دارد و یک افزودنی جانبی برای فرآوری استایرن است.
تولوئن را با نام تولوئل هم میشناسند. این ماده یک هیدروکربن معطر بوده و از بنزن مشتق شده و تک جایگزین است. این ترکیب شامل یک گروه متیل یعنی CH3 هم هست که به یک گروه فنیل متصل شدهاند. نام سیستماتیک یا IUPAC تولوئن هم متیل بنزن است. تولوئن عمدتاً به عنوان ماده اولیه صنعتی و حلال کاربرد دارد. این ماده یک حلال رایج برای رنگها، رقیق کنندههای رنگ، درزگیرهای سیلیکونی، بسیاری از مواد شیمیایی، لاستیک، جوهر چاپ، چسبها (رزین)، لاک ها، دباغ کنندههای چرم و ضدعفونی کنندهها است. با این حال، استنشاق تولوئن به هیچ وجه توصیه نمیشود؛ زیرا تولوئن این قابلیت را دارد که آسیب جدی و شدیدی به بدن ما وارد کند.
تاریخچه تولوئن
فیلیپ والتر، شیمیدان لهستانی، در سال 1837 یک ترکیب را از طریق تقطیر روغن کاج استخراج کرد. فیلیپ والتر آن را retinnaphte نامید. در حالی که در سال 1841 یک شیمیدان فرانسوی به نام هانری اتین سنت کلر دیویل یک هیدروکربن را از بلسان تولو جدا کرد. این ترکیب یک عصاره معطر از درخت کلمبیایی استوایی Myroxylon balsamum بود. او تشخیص داد که این ترکیب تازه کشف شده شبیه رتیننفت و بنزن والتر است.
بنابراین، هیدروکربن جدید را بنزوئن نامید. در سال 1843، یونس یاکوب برزلیوس نام تولوئین را برای همان ترکیب پیشنهاد کرد. آگوست کاهورز شیمیدان فرانسوی ترکیبی را از تقطیر چوب، هیدروکربنی جدا کرد که به نظر او شبیه بنزن دویل بود؛ به دنبال همین مورد، او ترکیب جدا شده را در سال 1850 تولوئن نامگذاری کرد.
کاربرد تولوئن در زمینه های مختلف
ماده تولوئن کاربردهای صنعتی متعددی دارد. تولوئن یک حلال برای رنگ، لاک، تینر، چسب و سایر مواد شیمیایی است. تولوئن در بسیاری از محصولات مانند چسب، سیگار، عطرها، مواد دارویی و بسیاری از مواد دیگر وجود دارد. رایج ترین و شناخته شدهترین مصارف و کاربردهای آن را در ادامه معرفی می کنیم.
1- کاربرد تولوئن در چاپ و دباغی
از تولوئن در فرآیندهای چاپ و دباغی چرم هم استفاده میکنند. در واقع این ماده یک حلال بسیار قوی است که با استفاده از آن میتوان ناخالصیهای چرم طبیعی یا مصنوعی را از بین برد و به فرآوری پوست حیوانات برای تولید چرم با کیفیت و درجه یک پرداخت.
2- تولید بنزین
تولوئن میتواند درصد خلوص اکتان بنزین را برای مصرف برای موتورهای احتراق داخلی افزایش دهد. افزایش میزان اکتان بنزین به این دلیل خواهد بود که تولوئن بسیار متراکم است و مقدار قابل توجهی انرژی ایجاد میکند. زمانی که درصد بالاتری از اکتان وجود دارد؛ موتور سوخت کمتری را در حین احتراق پینگ میکند. از این نوع سوخت در خودروهای فرمول یک هم استفاده میکنند. در واقع تولوئن برای تولید سوخت خالص و درجه یک شناخته شده است. همچنین می توان از این ماده برای از بین بردن ناخالصیهای مختلف در سوخت استفاده کرد.
3- پروژههای رنگ کاری
در صنعت ساختمان سازی و رنگ کاری، رنگ فضای داخلی و بیرونی نمای ساختمان حاوی تولوئن است. دلیل استفاده از تولوئن در ترکیب رنگ این است که تولوئن به خشک شدن بهتر رنگ و حفظ یک پوشش نازک کمک میکند و اینگونه راحتتر میتوان رنگ را بر روی دیوار کشید. کاربرد تولوئن برای یکدست کردن ذرات رنگ و جلوگیری از متراکم شدن آن واضح است. به همین دلیل هم بدون استفاده از ماده اولیه تولوئن نمیتوان رنگ روغنی یا پلاستیکی تولید کرد.
4- کاربرد تولوئن در تولید لاک ناخن
تولوئن یک ماده اولیه مهم برای تولید لاک ناخن رنگی و شفاف است. وجود تولوئن در لاک ناخن ضروری است زیرا باعث میشود تا لاک به راحتی بر روی بافت ناخن قرار بگیرد و صاف به نظر برسد. یکی دیگر از کاربردهای آن برای تولید محصولات ناخن، استفاده از تولوئن در محصولات پاک کننده لاک ناخن است. استفاده از تولوئن در این محصولات به این دلیل است که قدرت بالایی برای حل کردن مواد دیگر دارد و بسیار موثر است. مصارف خانگی تولوئن به عنوان پاک کننده لاک ناخن را به هیچ وجه توصیه نمی کنیم؛ اما به هر حال، این ترکیب کاربرد گستردهای از لحاظ ساخت محصولات آرایشی دارد.
5- حلال
تولوئن یک حلال آلی است زیرا سایر مواد شیمیایی به ویژه بسیاری از ترکیبات آلی به راحتی در آن حل می شوند. همین کاربرد آن را به یک ماده شیمیایی پرمصرف در آزمایشگاه های مواد آلی تبدیل میکند. در واقع با استفاده از تولوئن میتوان غلظت مواد مختلف را تغییر داد و این محصول یک رقیق کننده قوی و کاربردی به شمار میآید.
6- تولید کوکاکولا
در کمال تعجب، تولوئن نقش مهمی در تولید کوکاکولا و ایجاد طعم منحصر به فرد این نوشیدنی محبوب دارد. در واقع تولوئن در حذف کوکائین از برگهای کوکا که برای تولید شربت معروف کوکاکولا از آن استفاده میکنند؛ یک نقش مهم دارد.
نکات ایمنی هنگام استفاده از تولوئن
افرادی بیشتر تحت تاثیر عوارض جانبی استنشاق یا بلع تولوئن قرار می گیرند که معمولا در کارخانههای صنعتی مختلف مشغول به کار هستند. این افراد در معرض تماس طولانی مدت با تولوئن در هوا یا روی پوست خود هستند. غلظت بالای تولوئن می تواند بر سیستم عصبی مرکزی، کلیه، کبد و سیستم ایمنی تاثیر منفی بگذارد. تاثیرات منفی را میتوان در شرایط پزشکی جدی پس از قرارگیری در معرض تولوئن مانند ضعف عضلانی، اختلال در گفتار، کبد متورم، نکروز کلیه، ضربه مغزی مشاهده کرد. فردی که در معرض سطوح بالای تولوئن قرار بگیرد؛ ممکن است علائمی مانند موارد گفته شده را نشان دهد. سرگیجه، خستگی، حالت تهوع، از دست دادن کنترل عضلانی، از دست دادن حافظه، دشواری در تنفس هم از عوارض رایج قرارگیری در معرض تولوئن هستند.
اگر مشکوک هستید که شما یا کسی که می شناسید در معرض تولوئن قرار گرفته است؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید. آزمایش خون می تواند وجود تولوئن را به مدت 12 ساعت در بدن تشخیص دهد. تولوئن به سرعت تجزیه می شود و پس از این بازه زمانی از بدن خارج می شود. اگر قرار گرفتن در معرض تولوئن به شکل استنشاق بوده است؛ حتماً به یک منطقه با تهویه مناسب بروید یا اگر به شکل تماس پوستی بوده است؛ ناحیه آسیب دیده را با آب بشویید. اگر تولوئن به طور تصادفی در محیط منتشر شود و خاک یا آب را آلوده کند؛ به شدت میتواند یک خطر جدی برای سلامتی باشد.
تولوئن یک ماده شیمیایی خطرناک است که باید به طور ایمن از آن نگهداری کنید. دفع مناسب تولوئن برای ایمن نگه داشتن کانالهای آب آشامیدنی ضروری است. در صورت نشت تولوئن، فوراً محل نشت را جدا کرده و منطقه مجاور را تخلیه کنید.
کلام پایانی
تولوئن یک مایع بی رنگ است که بسیار قابل اشتعال بوده و دارای اثرات بی حس کنندگی و تجزیه کنندگی است. به دلیل کاربرد تولوئن به عنوان یکی از حلال های صنعتی، سرانه مصرف جهانی بالایی هم دارد. از این ماده به خصوص در رقیق کنندههای رنگ استفاده میکنند. تولوئن به عنوان یک حلال، کاربردهای صنعتی بسیار زیادی دارد. به طور مثال، تولوئن ماده اولیه محصولات مختلف مانند لاستیک و جوهر چاپ است. با این حال، استنشاق تولوئن در غلظتهای بالا خطرناک است و باعث مشکلات عصبی شدید خواهد شد. اگر قصد تهیه تولوئن از برندهای مختلف یا بسته بندی استاندارد را دارید؛ میتوانید با کارشناسان اسید بازار تماس بگیرید.
ثبت ديدگاه