بیش از یک قرن است که آب اکسیژنه به عنوان یک ضد عفونی عالی در پزشکی و خانه کاربرد دارد. اما کاربردهای دیگر آب اکسیژنه که همچنان به دلیل نظریه پردازی علمی به قطعیت نرسیدهاند؛ چه مواردی هستند؟ کدام یک از این کاربردها از بین رفتهاند و کدامها همچنان مدنظر قرار میگیرند؟ در این مقاله به معرفی کاربرد آب اکسیژنه در صنعت، کشاورزی، پزشکی، شستشو و … می پردازیم.
آب اکسیژنه چیست؟
آب اکسیژنه یک ضد عفونی کننده قدیمی و شفاف است که در گذشته آن را در شیشههای قهوهای بسته بندی میکردند. تفاوت آب اکسیژنه با آب فقط به دلیل وجود یک مولکول اکسیژن اضافی است. همین مولکول اضافی باعث تبدیل آب اکسیژنه به یک ماده اکسید کننده قدرتمند شده است. به همین دلیل هم کاربرد آب اکسیژنه به عنوان یک ضدعفونی کننده چند منظوره را باید جدی بگیرید و البته باید با احتیاط از آن برای انسانها و حیوانات استفاده کنید.
آب اکسیژنه زمانی که با هوا یا آب در تماس است؛ سریع و آسان دچار انحلال خواهد شد. بنابراین در مقایسه با ترکیبات حاوی کلر از این ماده، باید با احتیاط استفاده کرد. موارد استفاده آب اکسیژنه به مصارف صنعتی محدود نیست و از محصولات حاوی این ماده شیمیایی در خانه هم میتوان استفاده کرد. در ادامه به بررسی کاربردهای آب اکسیژنه می پردازیم.
کاربرد آب اکسیژنه در صنعت
هیدروژن پراکسید یا آب اکسیژنه در صنایع مختلف به عنوان یک ماده شیمیایی کاربرد دارد. برخی از کاربردهای آب اکسیژنه در صنایع عبارتند از:
- صنایع غذایی: در صنایع غذایی برای استریل کردن و تمیز کردن سطوح، ابزار و تجهیزات از آب اکسیژنه استفاده می شود.
- صنایع کاغذسازی: برای مبارزه با جلبکها و میکروارگانیسمها در فرایند تولید کاغذ کاربرد دارد.
- صنعت نساجی: برای سفید کردن و از بین بردن رنگ روی الیاف مصنوعی به کار میرود.
- صنعت آرایشی و بهداشتی: در محصولات بهداشتی مانند محصولات سفیدکننده دندان و روغنهای بهداشتی وجود دارد.
- صنایع الکترونیک: برای تمیزکاری و ضدعفونی سطوح و تجهیزات الکترونیکی کاربردی است.
- صنایع پزشکی: برای استریلسازی و ضدعفونی ابزارها و تجهیزات پزشکی کاربرد دارد.
کاربرد آب اکسیژنه در کشاورزی
آب اکسیژنه (هیدروژن پراکسید) در کشاورزی مزایای بسیار زیادی دارد. کاربردهای آب اکسیژنه شامل نرم شدن پوسته دانهها و شروع جوانه زنی، تصفیه آب موجود در محیطهای آبی مانند استخرها و محو کردن جلبکهای آلوده، درمان گیاهان مبتلا به عفونت قارچی است. همچنین برای دامها هم از این محصول استفاده میکنند. در ادامه به موارد استفاده از آب اکسیژنه در کشاورزی اشاره خواهیم کرد:
- جوانه زنی دانههای سالم: تعداد زیادی از مطالعات نشان دادهاند که خیساندن دانهها در ۱ تا ۳ درصد پراکسید هیدروژن میتواند پوست دانه را نرم کرده و جوانهزنی را آغاز کند. اگر میخواهید احتمال موفقیت کاشت گیاه را افزایش دهید؛ میتوانید دانهها را قبل از کاشت به مدت ۲۰ دقیقه در پراکسید هیدروژن خیس کنید.
- جدا کردن جلبک از آب مزرعه: اگر یک استخر آب یا حوضچه دارید؛ میتوانید آب را بهطور ایمن تصفیه کنید تا جلبکهای آزاردهنده را کاهش بدهید یا حذف کنید. برای انجام این کار از ۱/۲ پیمانه ۳ درصد پراکسید هیدروژن برای تصفیه حوضچه ۹۰ گالن باید استفاده کرد.
- درمان گیاهان مبتلا به عفونتهای قارچی: اگر سبزیجات باغچه شما از پوسیدگی پودری یا دیگر عفونتهای قارچی رنج میبرند؛ میتوانید آنها را با محلول پراکسید هیدروژن پاک کنید.
کاربرد آب اکسیژنه برای گوش
در مورد کاربرد آب اکسیژنه برای گوش، این ماده را معمولا برای تمیزی و ضد عفونی گوش استفاده میکنند. این ماده ممکن است به عنوان یک دارو برای پاکسازی گوش در مواردی مانند انسداد گوش، تجمع و ساییدگی سیم گوش و یا عفونت های معمول گوش مورد استفاده قرار گیرد. اما لازم به ذکر است که برای استفاده از آب اکسیژنه برای گوش، باید از محصولات خاصی که به این منظور تولید شدهاند و همچنین با رهنمودهای پزشکی استفاده کرد. استفاده نادرست از آب اکسیژنه میتواند به گوش آسیب بزند و نکات احتیاطی را باید رعایت کنید.
استفاده از آب اکسیژنه در صنایع غذایی
آب اکسیژنه در صنایع غذایی به عنوان یک عامل آنتی باکتریال، ضد قارچ و ضد اکسیدان کاربرد دارد. برخی از کاربردهای این محصول صنایع غذایی عبارتند از:
- استفاده برای تصفیه و ضدعفونی آب مصرفی در فرآیندهای تولیدی مانند شست و شوی محصولات و تجهیزات.
- افزایش مدت زمان نگهداری مواد غذایی با استفاده از تزریق محلول آب اکسیژنه به بستهبندی.
- استفاده به عنوان مواد افزودنی در تولید مواد غذایی برای افزایش ماندگاری و ایجاد خواص مورد نظر.
- استفاده در تولید مواد غذایی مختلف مانند نان، قند، شیر، آبمیوه و سایر موارد.
کاربرد آب اکسیژنه در پزشکی
آب اکسیژنه یک محلول آبی است که شامل دو اتم هیدروژن و دو اتم اکسیژن است. این محلول به عنوان یک آنتی باکتریال و ضد قارچ قوی شناخته شده است و در برخی موارد در پزشکی هم کاربرد دارد. برخی از کاربردهای آب اکسیژنه در پزشکی عبارتند از:
- ضد عفونت: آب اکسیژنه میتواند برای تمیز کردن زخمها و جراحیها و همچنین درمان عفونتهای پوستی مورد استفاده قرار گیرد.
- ضد قارچ: این محلول میتواند در درمان عفونتهای قارچی هم موثر باشد.
- تسکین زخمها: آب اکسیژنه ممکن است به عنوان یک محلول ضد التهاب و تسکین دهنده برای زخمهای سطحی و سوختگیها کاربرد داشته باشد.
- درمان التهاب لثه: برخی از افراد از آب اکسیژنه برای درمان التهابات لثه استفاده میکنند.
- درمان التهابات حلق: به عنوان یک محلول ضد عفونت و ضد التهاب، آب اکسیژنه ممکن است در درمان التهابات حلق مفید باشد.
استفاده از آب اکسیژنه برای حیوانات خانگی
اغلب دامپزشکان دیگر توصیه نمیکنند از پراکسید هیدروژن برای تمیز کردن زخمهای حیوان خانگیتان استفاده کنید. البته مهم این است که اندازه زخم کوچک یا بزرگ باشد. معمولا استفاده از آب اکسیژنه برای زخمهای کوچک مشکلی ندارد. در ادامه به موارد استفاده از آب اکسیژنه برای حیوانات خانگی اشاره خواهیم کرد:
- ایجاد حالت تهوع برای سگهای مسموم: اگر حیوان خانگیتان مواد مسمومی مصرف کرده باشد؛ دامپزشک شما ممکن است به شما توصیه کند که از پراکسید هیدروژن برای استفراغ حیوان خانگی خود استفاده کنید.
- تمیز کردن صندوق ماسه گربه: برای از بین بردن بوی بد و ضدعفونی کردن صندوق ماسه گربهتان، ماسه را خالی کنید؛ کانتینر را با صابون و آب گرم بشویید و سپس برای تمیز کردن آن به طور کامل آب اکسیژنه اسپری کنید. اجازه دهید ۱۵ دقیقه درون جای خود باشد، سپس پس از شستشو، خشک کردن و جایگزینی میتوانید ماسه را دوباره بریزید.
استفاده از آب اکسیژنه برای شستشو
از آب اکسیژنه میتوان به عنوان ماده شوینده هم استفاده کرد:
- حذف لکهها: توصیه میکنیم که از شویندههای حاوی هیدروژن پراکسید برای حذف لکههای چمن، لکههای خون و لکههای نوشیدنی مانند میوه، آبمیوه و روغن از روی پارچه استفاده کنید.
- روشن کردن لباسهای کثیف سفید: اگر تیشرتها، البسه و حولهها رنگ خاکستری و کثیف گرفتهاند؛ لباسها را با محلول حاوی آب اکسیژنه و سفید کننده بشویید.
- تمیز کردن توالت: به گفته مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC)، اکسید هیدروژن موجود در پراکسید، موثر در حذف میکروارگانیسمها از جمله باکتریها، خمیرها، قارچها، ویروسها و اسپورها است که آن را به یک گزینه خوب برای تمیز کردن حمام شما تبدیل میکند.
- پاک کردن آینهها و سطوح شیشهای: یک محلول حاوی آب و پراکسید هیدروژن را بر روی سطوح شیشهای بپاشید و سپس با دستمال کاغذی، پارچه ضد پرز، یا روزنامهها آن را پاک کنید.
- روشن کردن سرامیکهای قدیمی: اگر سرامیکها زرد شده است؛ میتوانید آن را با پاشیدن پراکسید ۳ درصد روشن کنید.
- پاک کردن کف: برای پاک کردن هفتگی دوش و وان فیبرگلاسیک، یک معجون خمیری از یک پیمانه بیکینگ سودا، یک چهارم پیمانه سرکه سفید با یک یا دو قاشق پراکسید هیدروژن بسازید. وقتی حبابها کم شدند؛ سطح دوش را با این مخلوط تمیز کنید.
- تمیز کردن سینک: ۳٪ آب اکسیژنه را روی سطح بریزید و قبل از شستشو اجازه دهید که روی آن بماند.
- شستشوی سبزیجات و افزایش ماندگاری آنها: در صورتی که از محلول آب اکسیژنه برای شستن سبزیجات استفاده کنید؛ میکروبها و باکتریهای آن از بین میروند. همچنین خیساندن سبزیجات با آب اکسیژنه در یخچال شما آنها را تازه نگه خواهد داشت.
- تمیز کردن ظروف آشپزخانه : شستشوی ظرف و ظروف با آب اکسیژنه ۳ درصد بسیار کاربردی است.
پرسش های متداول
1- آیا آب اکسیژنه میتواند دندانها را سفید کند؟
پراکسید هیدروژن یک ماده خانگی محبوب است که احتمالاً از قبل در دسترس شما قرار دارد. اگر به درستی استفاده شود؛ میتواند راهی آسان برای سفید کردن دندانها باشد.
2- آیا استفاده از آب اکسیژنه ایمن است؟
محصولات حاوی آب اکسیژنه که به طور معمول حاوی حدود ۳٪ پراکسید هیدروژن هستند؛ برای استفاده در منزل به صورت منظم ایمن هستند. محلولهای حاوی ۳۰٪ پراکسید هیدروژن، ممکن است خطرناک باشند.
3- آیا آب اکسیژنه همان الکل پرانتل است؟
آب اکسیژنه، مانند ایزوپروپانول، الکل نیست. آب اکسیژنه با آب تفاوت دارد اینکه دارای دو مولکول اکسیژن است به جای یکی. از آنجا که یک مولکول اکسیژن اضافی دارد، این یک اکساینده قوی است.
4- آب اکسیژنه در چه محصولاتی وجود دارد؟
محصولات رنگدهی و سفید کردن مو، خمیر دندان و دهانشویهها، شویندههای حمام و از بین برنده لکه لباس همگی شامل آب اکسیژنه هستند. آب اکسیژنه یک حلال بی رنگ است که در تعدادی از مواد شوینده و مراقبت شخصی وجود دارد.
5- آیا آب اکسیژنه یک ضدعفونی کننده خوب است؟
آب اکسیژنه یک عامل ضد میکروبی متداول است.مزایای آن شامل فعالیت ضدمیکروبی قوی و وسیع، سازگاری در محصولات کاربردی و پروفایل خطر پایین نسبت به میکروب کشهای دیگر است.
6- آیا آب اکسیژنه بهتر از وایتکس است؟
آب اکسیژنه به اندازه وایتکس قوی نیست؛ اما به نسبت وایتکس خطرات مصرفی کمتری دارد.
ثبت ديدگاه